Zeeuwse kaarten voor de VOC



Ruim vierhonderd jaar geleden werd de Verenigde Oost-Indische Compagnie, beter bekend als de VOC, opgericht. De Compagnie groeide uit tot de grootste handelsonderneming ter wereld met een wijdvertakt handels- en scheepvaartnet in Europa en AziŽ. Daar was een complexe organisatie voor nodig die naast scheepvaart en handel tal van andere activiteiten ontplooide. Een daarvan was het kaartenmakersbedrijf, want betrouwbare kaarten en gedegen kennis van navigatie stonden aan de wieg van dit succes. Om concurrenten niet in de kaart te spelen, waren deze getekende zeekaarten geheim. Slechts een kleine groep kaartenmakers had toestemming om deze manuscriptkaarten te vervaardigen.



Aan het begin van de zeventiende eeuw bezaten Amsterdamse cartografen het alleenrecht van de VOC. Over deze beroemde kaartenmakers, zoals Willem Blaeu, zoon en kleinzoon Joan Blaeu en Isaak de Graaf, zijn in de loop der tijd flink wat boeken geschreven. Daarentegen is vrijwel niets bekend over de Zeeuwse cartografen. Ook de Zeeuwse kamer van de VOC had eigen kaartenmakers in dienst. Rond 1670 verleenden Zeeuwse bewindhebbers het recht aan Arent Roggeveen om voor de stuurlieden van de Zeeuwse kamer zeekaarten te tekenen. Roggeveen was een begaafd en veelzijdig man. Naast cartograaf was hij wiskundige, astronoom en gaf hij onderwijs in de zeevaartkunde. Bekendheid heeft hij vooral gekregen door zijn expeditieplannen naar het ĎOnbekende Zuidlandí, het tegenwoordige AustraliŽ. Zijn plannen werden uiteindelijk door zijn jongste zoon Jacob Roggeveen in 1721 ten uitvoer gebracht. Tijdens die expeditie ontdekte hij Paaseiland. Na de dood van Arent Roggeveen nam zijn oudste zoon Johan de cartografische werkzaamheden zijn vader over. Die werd op zijn beurt weer opgevolgd door Abraham Anias. Uit recent archiefonderzoek is komen vast te staan dat Anias de stiefzoon was van Johan Roggeveen. Drie generaties Zeeuwse kaartenmakers hebben de Compagnie tot in de tweede helft van de achttiende eeuw van zeekaarten voorzien. Met deze studie wordt een onbekend stukje geschiedenis van de VOC aan de vergetelheid onttrokken.


Op vrijdag 8 oktober 2010 werd het eerste exemplaar van het boek Zeeuwse kaarten voor de VOC. Het kaartenmakersbedrijf van de Kamer Zeeland in de 17de en 18de eeuw overhandigd aan maritiem historicus dr. D. D. (Doeke) Roos in het Zeeuws maritiem muZEEum te Vlissingen. Daarna werd de tentoonstelling ‘Geheime kaarten, in Zeeland getekend voor de VOC’ geopend door drs. H. (Harry) van Waveren, gedeputeerde van de Provincie Zeeland.

 

Titel: Zeeuwse kaarten voor de VOC; Het kaartenmakersbedrijf van de kamer Zeeland in de 17de en 18de eeuw
Auteur: Ruud Paesie
Uitgeverij: Walburg Pers
Zutphen, 2010
ISBN 978.90.5730.678.5
Pagina’s: 104, rijk geïllustreerd (full colour), bronnen en literatuuropgave, register van persoonsnamen en scheepsnamen en CV